Κάτι τρέχει στην Ελλάδα

Ήταν λίγο μετά τα μεσάνυκτα της 26ης Απριλίου του 1986, σε μια μικρή κωμόπολη της τότε Σοβιετικής Ένωσης (νυν Ουκρανίας), ονόματι Πρυπιάτ, όπου ο πλανήτης "χτυπήθηκε" από μία δύναμη, που όμοιά της είχε δει μόνο εν καιρώ πολέμου.

Ήταν λίγο μετά τις 01:26 τοπική ώρα, όταν συνειδητοποίησαμε ως άνθρωποι, ότι το πυρηνικό ολοκαύτωμα, δεν μπορεί να συμβεί μόνο από εμπλουτισμένες με ουράνιο βόμβες, αλλά και από εργοστάσια παραγωγής ενέργειας. Ήταν τότε, που η πόλη Τσερνόμπιλ, πέρασε στην ιστορία της ανθρωπότητας, για τους χειρότερους δυνατούς λόγους…

Τα αίτια του πυρηνικού ατυχήματος στο εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ ήταν μια αλληλουχία ανθρώπινων λαθών, κακού σχεδιασμού στον αντιδραστήρα 4, όπου έγινε και η έκρηξη και πολλών συμπτωματικών ατυχιών.

Πράγματι, αυτός ο συνδυασμός είναι σχεδόν αδύνατον να προβλεφθεί, όταν όμως μιλάμε για μια μορφή ενέργειας, που δύναται να εξαφανίσει από προσώπου γης ένα ολόκληρο κομμάτι αυτής της γης, τότε κάποιος, κάπου, κάποτε, θα έπρεπε να τον είχε σκεφθεί.

Όλα ξεκίνησαν από μια δοκιμή που επρόκειτο να γίνει στον αντιδραστήρα 4 εκείνο το βράδυ, για να βρεθεί ένας τρόπος να βελτιωθεί η ψύξη του, σε περίπτωση απενεργοποίησής του. Είναι τουλάχιστον ειρωνικό, πως στην προσπάθειά τους να βρουν έναν τρόπο να αποφύγουν μια ενδεχόμενη πυρηνική καταστροφή, οι επιστήμονες στο Τσερνόμπιλ την δημιούργησαν.

Διαβάζοντας κάποιος το ιστορικό, που οδήγησε στον όλεθρο, δεν μπορεί παρά να αντιληφθεί πόσο εύκολο είναι τελικά να χάσουμε από τον έλεγχό μας, δυνάμεις που ίσως δεν αντιλαμβανόμαστε πλήρως. Και προφανώς, αυτό δεν είναι μομφή προς την επιστημονική κοινότητα, όμως η πικρή αλήθεια είναι πως η φύση, ακόμα και αυτή που εμείς δημιουργούμε, χρησιμοποιώντας την ευφυΐα μας, είναι σχεδόν αδύνατο να ελεγχθεί πλήρως. Είναι τόσες οι μεταβλητές, τόσα τα ενδεχόμενα, που κάτι το απειροελάχιστο, μπορεί να προκαλέσει την απόλυτη καταστροφή.

Σε αυτή την περίπτωση, ήταν η επιπλέον -και μη προσδοκόμενη- δημιουργία φυσαλίδων ατμού μέσα στον αντιδραστήρα, κατά τη διάρκεια της δοκιμής. Βεβαίως, έπαιξαν τεράστιο ρόλο και μια σειρά λανθασμένων αποφάσεων από το προσωπικό, που επέβλεπε αυτή τη δοκιμή. Και αν τα ακριβή αίτια απαιτούν αυξημένες γνώσεις πυρηνικής φυσικής για να γίνουν αντιληπτά, το αποτέλεσμα ήταν αρκετά ξεκάθαρο: Στις 01:26 της 26ης Απριλίου του 1986, ο αντιδραστήρας 4 του πυρηνικού εργοαστασίου του Τσερνόμπιλ εξερράγη! Εξαιτίας αυτής της έκρηξης, ο κατεστραμένος πυρήνας του αντιδραστήρα διασκορπίστηκε, υπέρθερμα κομμάτια γραφίτη εκτινάχτηκαν στην ατμόσφαιρα, ανάβοντας φωτιές γύρω από το εργοαστάσιο, ενώ από τις εκρήξεις και τη φωτιά απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα μεγάλες ποσότητες ραδιενεργών ουσιών.

Από την έκρηξη, δύο εργαζόμενοι στο εργοστάσιο πέθαναν επί τόπου. Η πραγματικά τραγωδία, όμως, ήταν το τι συνέβη αμέσως μετά. Ο επικεφαλής του προσωπικού του αντιδραστήρα, Αλεξάντερ Ακίμοβ, κράτησε στο εργοστάσιο τους άνδρες του, βασιζόμενος σε λανθασμένες μετρήσεις που είχε στα χέρια του για την ραδιενέργεια που είχε διαφύγει. Νόμιζε ο Ακίμοβ, ότι η ατμόσφαιρα ήταν καθαρή και πάλευε μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες να σταθεροποιήσει τον ήδη κατεστραμμένα αντιδραστήρα. Κι αυτός και οι άνδρες του πέθαναν μέσα στις επόμενες τρεις εβδομάδες από υπερβολική έκθεση σε ακτινοβολία. Οι μετρήσεις του ήταν, προφανώς, λανθασμένες…

Μία μέρα μετά την έκρηξη κι αφού είχαν σβηστεί όλες οι φωτιές που είχαν ανάψει γύρω από τον αντιδραστήρα, από πυροσβέστες που δεν φορούσαν τις απαιτούμενες στολές κι εκτέθηκαν κι αυτοί με τη σειρά τους σε τεράστιες ποσότητες ακτινοβολίας, η σοβιετική κυβέρνηση αποφάσισε την εκκένωση της κωμόπολης του Πριπυάτ. Για να επιταχυνθεί η διαδικασία, οι πολίτες ενημερώθηκαν ότι η εκκένωση ήταν προσωρινή, με αποτέλεσμα ακόμα και σήμερα να υπάρχουν στην πόλη-φάντασμα προσωπικά αντικείμενα, τα οποία δεν θα μετακινηθούν ποτέ, λόγω της ραδιενέργειας.

Ως αποτέλεσμα του ατυχήματος, 237 άνθρωποι παρουσίασαν συμπτώματα οξείας μόλυνσης από ραδιενέργεια, ενώ 31 απ’ αυτούς πέθαναν μέσα σε τρεις μήνες. Οι περισσότεροι ήταν εκείνοι οι πυροσβέστες που έσπευσαν στην περιοχή για να κατασβήσουν τις φωτιές. Συνολικά, 135.000 άνθρωποι εκκένωσαν την περιοχή και πολλοί απ’ αυτούς υπέφεραν τα επόμενα χρόνια από συμπτώματα, συνδεόμενα με ραδιενέργεια. Ο ακριβής αριθμός των θανάτων είναι δύσκολο να υπολογιστεί, λόγω της μυστικοπάθειας του καθεστώτος στη Σοβιετική Ένωση, που οδήγησε σε ελλιπή καταγραφή των σχετικών στατιστικών στοιχείων.

Τα όσα έγιναν στο Τσερνόμπιλ, επηρέασαν κι επηρεάζουν ακόμα ολόκληρη την Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι το 40% της επιφάνειας της Ευρώπης μολύνθηκε με ραδιενεργά στοιχεία, ενώ οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο ήταν οι Γιουγκοσλαβία, Φινλανδία, Σουηδία, Γερμανία, Βουλγαρία, Νορβηγία, Ρουμανία, Αυστρία και Πολωνία. Και η Ελλάδα, όμως, είδε ένα μέρος του ραδιενεργού νέφους να φτάνει μέχρι τα μέρη μας, όπου επικράτησε πανικός, κυρίως για την ασφάλεια των τροφών. 

Ενδεικτικό είναι πως το 1986 πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα 2.500 τεχνητές εκτρώσεις, από γονείς που φοβήθηκαν πιθανές επιπτώσεις από τη ραδιενέργεια στα έμβρυα. Σύμφωνα, πάντως, με στατιστικά δεδομένα, δεν παρουσιάστηκε στη χώρα μας κάποια αύξηση στη συχνότητα των καρκίνων εκείνη την περίοδο ή τα επόμενα χρόνια. Βέβαια, τα περισσότερα είδη καρκίνοι χρειάζονται 20 με 60 χρόνια μεταξύ έκθεσης κι εκδήλωσης, οπότε ίσως ακόμη δεν έχουμε δει το πραγματικό μέγεθος της ζημιάς που έγινε.

Σήμερα, η περιοχή γύρω από το Τσερνόμπιλ είναι μια απαγορευμένη ζώνη. Ένα κομμάτι γης ξεχασμένο από τον κόσμο, που το ρολόι του σταμάτησε στις 01:26 εκείνης της αποφραδας ημέρας. Η χλωρίδα και η πανίδα υπέστησαν τεράστια -ίσως και μη αναστρέψιμη για πολλά χρόνια ακόμα- ζημιά, ενώ η περιοχή θυμίζει ένα απέραντο νεκροταφείο οχημάτων και πλοίων.

Πλέον, η 26η Απριλίου είναι η ημέρα που μας υπενθυμίζει ότι ο ανθρώπινος νους είναι πράγματι ικανός να δημιουργήσει ό,τι σκεφθεί. Καλό είναι, όμως, να το κανει αυτό, αφού πρώτα υπολογίσει όλες τις συνέπειες των πράξεών του. Κυρίως, των πιο καταστροφικών.