Κάτι τρέχει στην Ελλάδα

«... Είμαι Κωνσταντινοπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια – σ' ένα σπίτι της οδού Σερίφ, μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επεσκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικό διάστημα. Διέμεινα και στην Γαλλία. Στην εφηβική μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολι. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα.
Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το Υπουργείον των Δημοσίων Εργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά, και ολίγα Ιταλικά. ...»

Τούτο το αυτοβιογραφικό σημείωμα του Κ. Π. Καβάφη, δημοσιεύτηκε το1924 στο πανηγυρικό τεύχος του περιοδικού «Νέα Τέχνη», μπορεί να συμπληρωθεί με τις ακόλουθες πληροφορίες :

Γεννήθηκε στις 17 ( με το παλιό ημερολόγιο) 29 Απριλίου 1863 και στις 29 Απριλίου ο κύριος Κωστής Πέτρου Φωτιάδης Καβάφης, χάρη σε μια εκπληκτική συνέπεια της Μοίρας απέναντι στον ακριβέστερο εξόριστο άρχοντα του Ελληνικού λόγου, έκλεισε στην γενέτειρά του τον εβδομηντάχρονο κύκλο της επίγειας ζωής του, και πέρασε στον κύκλο της αιωνιότητας: έγινε οριστικά, ο Κ. Π. Καβάφης.

Το σύνολο του τελειωμένου ποιητικού έργου του Καβάφη εξέδωσε σε δύο τόμους, τα τεύχη 1905 - 1915 και 1916 - 1918 στον α΄ τόμο και στο β΄ τόμο περιλαμβάνονται 70 υπόλοιπα ποιήματα, κατά χρονολογική σειρά, από το 1919 έως το 1933 σύμφωνα με την τελευταία συλλογή μονοφύλλων που εκυκλοφόρησε ο Καβάφης.[Κ. Π. Καβάφης- Ποιήματα Α-Β τόμος, επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης]

Το έργο του από μοναχό του τέμνεται οριζόντια με το σύνορο της χρονιάς του 1911.
Κανένας ποιητής δεν επιμένει στην χρονική μνεία όσο αυτός. Και ο ιστορισμός του είναι ένα σοφά επινοημένο μέσον για να υποβάλει παραλληλισμούς και αναλογίες δύο εποχών ή δύο κόσμων.

Γιατί επιλέγει την Ελληνιστική εποχή;
Ο Ελληνορωμαικός κόσμος δύναται να παραβληθεί προς τον 19ο και 20ο αι. : Η έλλειψη πατρίδος ιδιαιτέρας και εθνικισμού στενού, η έλλειψη παραδόσεως δεσμευτικής, η ευκολία στις συγκοινωνίες (Pax Romana) και τέλος ελευθερία των ηθών των φύλων παρόμοια με τον 19ο και20ο αι. [Σ. Τσίρκα «Ο Καβάφης και η εποχή του»]

Η πρώτη επίσημη παρουσίαση του Καβάφη στα Ελληνικά γράμματα έγινε από τον Γρηγόριο Ξενόπουλο το 1903. Αντίστοιχα, ο Άγγλος μυθιστοριογράφος κ. E. M. Forster ήταν ο πρώτος ξένος που το 1919 αποκάλυψε στο διεθνές κοινό τον Ποιητή.

Σήμερα στις ΗΠΑ υπάρχουν έδρες νεοελληνικών σπουδών με τίτλο Κ. Π. Καβάφης.
Στις 27 Απριλίου 2023 στην Εθνική βιβλιοθήκη της Ρώμης διαβάστηκαν ποιήματά του σε 21 γλώσσες.

Πρόσφατα πέθανε στην Ιαπωνία ο Χισάο Νακάι ο σπουδαίος μεταφραστής του Καβάφη στο Ιαπωνικό κοινό.

Δύο ερωτήσεις διαμορφώνουν και αιτιολογούν την παγκόσμια αναγνώρισή του καθώς και τη σύγχρονη και διαχρονική αξία της ποίησής του

- Πώς κατορθώνει ο Καβάφης να περνάει ακέραιη την ποίησή του μέσα από την μετάφραση;
Τι είναι εκείνο που υπάρχει στα ποιήματά του που επιβιώνει στη μετάφραση και συγκινεί ποιητικά; Ο Ώντεν απαντά με το συμπέρασμα ότι αποκαλύπτουν ένα πρόσωπο που βλέπει τον κόσμο από μια «μοναδική προοπτική» και ότι στον «βαθμό που μια ποίηση είναι η έκφραση μιας μοναδικής ανθρώπινης ύπαρξης, είναι μεταφράσιμη.».

- Πώς κατορθώνει η χρονικώς παλιά ποίηση να δημιουργεί την αίσθηση ότι γράφεται σήμερα;
Πρέπει να τονισθεί το καινοφανές της έκφρασης του Καβάφη το οποίο δίνει την αίσθηση ότι η ποίησή του είναι συντεθειμένη με μια νέα τεχνοτροπία, γιατί είναι γραμμένη σε μια μη αναγνωρίσιμη τεχνοτροπία. Και τούτο γιατί τα στοιχεία που απορρόφησε από την περιδιάβασή του στις διάφορες τεχνοτροπίες της εποχής του τα συγχώνευσε σ' ένα δικό του κράμα, ένα δικό του προσωπικό, ένα ιδιότυπο ποιητικό μοντερνισμό. Την ιδιοτυπία σ' αυτόν τον μοντερνισμό την δίνει η ιδιότυπη χρήση του ειρωνικού στοιχείου που ως βασικό στοιχείο της ανθρώπινης κατάστασης είναι διαχρονικό και εξουδετερώνει τα γνωρίσματα από το τεχνοτροπικό κράμα της καβαφικής ποίησης και ανατρέπει κάθε τάση της προς παλαίωση. Η καβαφική ποίηση με την ειρωνική ματιά της, με την αποκαλυπτική της ανθρώπινης αυταπάτης ιδιότητά της, έχει γίνει πιο επίκαιρη από ποτέ. Γιατί της έχει δοθεί η ευκαιρία να αναδείξει στο έπακρο τη δύναμη του ρεαλισμού της, [Ν. Βαγενάς Ο Καβάφης σε μετάφραση].

Ενδεικτικά παρατίθεται το κατωτέρω ποίημα για την πολιτική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας του 2024

Ας φρόντιζαν

Κατήντησα σχεδόν ανέστιος και πένης.
Aυτή η μοιραία πόλις, η Aντιόχεια
όλα τα χρήματά μου τάφαγε:
αυτή η μοιραία με τον δαπανηρό της βίο.
Aλλά είμαι νέος και με υγείαν αρίστην.
Κάτοχος της ελληνικής θαυμάσιος
(ξέρω και παραξέρω Aριστοτέλη, Πλάτωνα·
τι ρήτορας, τι ποιητάς, τι ό,τι κι αν πεις).
Aπό στρατιωτικά έχω μιαν ιδέα,
κ' έχω φιλίες με αρχηγούς των μισθοφόρων.
Είμαι μπασμένος κάμποσο και στα διοικητικά.

Στην Aλεξάνδρεια έμεινα έξι μήνες, πέρσι·
κάπως γνωρίζω (κ' είναι τούτο χρήσιμον) τα εκεί:
του Κακεργέτη βλέψεις, και παληανθρωπιές, και τα λοιπά.
Όθεν φρονώ πως είμαι στα γεμάτα
ενδεδειγμένος για να υπηρετήσω αυτήν την χώρα,
την προσφιλή πατρίδα μου Συρία.
Σ' ό,τι δουλειά με βάλουν θα πασχίσω
να είμαι στην χώρα ωφέλιμος. Aυτή είν' η πρόθεσίς μου.
Aν πάλι μ' εμποδίσουνε με τα συστήματά τους—
τους ξέρουμε τους προκομένους: να τα λέμε τώρα;
αν μ' εμποδίσουνε, τι φταίω εγώ.
Θ' απευθυνθώ προς τον Ζαβίνα πρώτα,
κι αν ο μωρός αυτός δεν μ' εκτιμήσει,
θα πάγω στον αντίπαλό του, τον Γρυπό.
Κι αν ο ηλίθιος κι αυτός δεν με προσλάβει,
πηγαίνω παρευθύς στον Υρκανό.
Θα με θελήσει πάντως ένας απ' τους τρεις.
Κ' είν' η συνείδησίς μου ήσυχη
για το αψήφιστο της εκλογής.
Βλάπτουν κ' οι τρεις τους την Συρία το ίδιο.
Aλλά, κατεστραμένος άνθρωπος, τι φταίω εγώ.
Ζητώ ο ταλαίπωρος να μπαλωθώ.
Aς φρόντιζαν οι κραταιοί θεοί
να δημιουργήσουν έναν τέταρτο καλό.
Μετά χαράς θα πήγαινα μ' αυτόν.

Αϊβαζίδου Μαρία