Ε - ΑΤΡΙΚΑ

Οι πανελλήνιες εξετάσεις αποτελούν μια ψυχοπιεστική κατάσταση για τους εφήβους και το επίκεντρο της καθημερινότητας τους ειδικά στην τελευταία τάξη του λυκείου. Η πίεση από τους γονείς και τους καθηγητές, ο ανταγωνισμός, το φορτωμένο πρόγραμμα, καθώς και το ίδιο το σύστημα των εξετάσεων είναι κάποιοι από τους παράγοντες που προκαλούν άγχος στους μαθητές. Κυρίως όμως το άγχος αφορά τη διαδικασία της εξέτασης.

Εμείς, ρωτήσαμε την Ψυχολόγο Μπασδάνη Λίλιαν, που δραστηριοποιείται στην Αλεξανδρούπολη, να δώσει συμβουλές σε όλους τους υποψήφιους πανελλήνιων εξετάσεων αλλά και στο γύρω περιβάλλον τους, για το πως να διαχειριστούν το αγχος.

Το άγχος των υποψήφιων στις πανελλήνιες εξετάσεις είναι κάτι σύνηθες και φυσιολογικό, μιας και οι υποψήφιοι αγωνιούν να επιτύχουν τις καλύτερες επιδόσεις, για να μην ματαιώσουν τόσο τις ατομικές τους προσδοκίες όσο και να μην απογοητεύσουν τους σημαντικούς άλλους στη ζωή τους, όπως π.χ. τους γονείς ή τους καθηγητές τους.

Το άγχος σε γενικές γραμμές δεν είναι μια αρνητική συνθήκη, γιατί μας κινητοποιεί να καταβάλουμε το μέγιστο δυνατοτήτων μας. Η κατάσταση γίνεται προβληματική, όταν το άγχος είναι μη ελεγχόμενο και κατ’ επέκταση μπλοκάρει τις πραγματικές μας ικανότητες για επίδοση ή μας προκαλεί τόσο έντονη δυσφορία, που υποφέρουμε.

 - Ποια είναι τα συμπτώματα του έντονου άγχους κ. Μπασδάνη;

Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουν οι υποψήφιοι εάν το άγχος τους για τις εξετάσεις είναι ελεγχόμενο και άρα θετικό ή όχι. Τα συμπτώματα του έντονου/αρνητικού άγχους είναι:

• Διανοητικά: Μείωση της αυτοπεποίθησης, αρνητικές σκέψεις, 
 ευερεθιστότητα, ευσυγκινησία, άσχημος ύπνος
• Ψυχοσωματικά: Πονοκέφαλοι, ταχυκαρδία, κοιλόπονοι, ναυτία, εφίδρωση, τρέμουλο, συχνοουρία, μυϊκή υπερένταση
• Μείωση της επίδοσης: 
Δυσκολία οργάνωσης των πληροφοριών, δυσκολία συγκέντρωσης, διανοητικό μπλοκάρισμα (μπλακ-άουτ).

Εάν συνειδητοποιήσει ο υποψήφιος πως το άγχος του είναι υπερβολικό, είναι σημαντικό να προσπαθήσει να αναλύσει την κατάσταση ρεαλιστικά, είτε γράφοντας σε μία σελίδα τι είναι αυτό ακριβώς που του προκαλεί άγχος και πως μπορεί να το περιορίσει ή να το διορθώσει ή να πάρει λίγο χρόνο από το διάβασμα του και να συζητήσει με τους γονείς του ή άλλους ανθρώπους που εμπιστεύεται, για το τι του δημιουργεί συναισθήματα φόβου ή ανασφάλειας στην όλη διαδικασία.

- Τι μπορούμε να κάνουμε για να αποφύγουμε το έντονο άγχος;

• Ρεαλιστικοί στόχοι: Εάν π.χ σε ένα μάθημα είχατε ως τώρα 14 ο στόχος σας για τις πανελλήνιες εξετάσεις δε μπορεί να είναι το 19.
• Εναλλακτικά σενάρια: Σε περίπτωση που δεν τα καταφέρετε τον αρχικό σας στόχο.
• Κριτική στα αρνητικά σενάρια αποτυχίας: Για το εάν αντιπροσωπεύουν την πραγματικότητα ή εάν είναι υπερβολικά αυστηρά.
• Όριο στον φαύλο κύκλο των αρνητικών σκέψεων: Που δημιουργούν το στρες  γύρω από την αποτυχία σας λέγοντας από μέσα σας «ΣΤΟΠ!» κάθε φορά που σας έρχονται στο μυαλό ή επανέλαβε μια φράση/σκέψη που σας ηρεμεί.
• Λίγος χρόνος για χαλάρωση: Με δραστηριότητες που σας ευχαριστούν ακόμα και τις ημέρες των εξετάσεων.
• Προσοχή στον ύπνο και τη διατροφή: Για μέγιστη απόδοση των ικανοτήτων σας.
• Οραματισμός της επιτυχίας: Κλείστε τα μάτια και δείτε τον εαυτό σας να μπαίνει στην αίθουσα με αυτοπεποίθηση και να τα καταφέρνει.

- Και εάν αποτύχω κ. Μπασδάνη τι;

Σημαντικό είναι οι υποψήφιοι να έχουνε στο μυαλό τους πως η επιτυχία ή όχι στις πανελλήνιες εξετάσεις δεν τους χαρακτηρίζει σαν ολότητα, δηλαδή ως επιτυχημένους ή αποτυχημένους αντίστοιχα. Ακόμα και στην περίπτωση της αποτυχίας μπορούν να αποκομίσουν σημαντικά συμπεράσματα, όπως:

• Εάν η επιλογή του στόχου ήταν ατομική: ήταν δική τους η επιλογή ή έγινε έπειτα από την επιρροή των σημαντικών άλλων για τον υποψήφιο (γονείς, φίλοι, καθηγητές, κτλ)
• Εάν η επιλογή ήταν σωστή: ακόμα και εάν ήταν δική σας. Ακόμα και εάν διαλέξατε εσείς οι ίδιοι τον στόχο σας δεν είναι απίθανο να κάνατε λάθος ή να υπερεκτιμήσατε τις δυνατότητες σας. Μπορείτε να διερευνήσετε τις επιλογές σας ξανά και να αποφασίσετε πιο εύκολα μιας και τώρα έχετε ήδη την εμπειρία των εξετάσεων. Μην ξεχνάτε πως όλοι έχουν δικαίωμα στο λάθος.
• Εάν η επιλογή είναι αδιαπραγμάτευτη: εάν η επιλογή είναι ένας στόχος που τον θέλετε πραγματικά, τότε σας δίνεται ο χρόνος και η εμπειρία για να διερευνήσετε ποιες αλλαγές θα βελτιώσουν την απόδοση σας την επόμενη χρονιά ή εάν υπάρχει η δυνατότητα να τον πραγματοποιήσετε μέσω εναλλακτικών οδών όπως π.χ. μια υποτροφία σε κάποιο πανεπιστήμιο του εξωτερικού.

Μπασδάνη Λίλιαν, Ψυχολόγος